Besluitvorming grote projecten

Mijn onvolprezen fractiegenoot Jan Evenhuis, al 28 jaar gemeenteraadslid en met recht de senior van de Groninger gemeenteraad, wijst ons er altijd op: “Onderschat nooit het belang van de huis-aan-huis bladen”. Gisteren bleek maar weer eens dat hij gelijk had. In de Groninger Gezinsbode verscheen dit artikel over de besluitvorming rond het Groninger Forum: Geen biertje, maar zes soorten koffie

In het artikel wordt het recept gegeven voor het afdwingen van besluiten over grote projecten: een referendum zo maken dat de optie “nee” niet ingevuld kan worden, de zaak depolitiseren door alle uitvoering in handen van een externe organisatie te leggen en achter de schermen creatief boekhouden om de officiële kosten zo laag mogelijk te houden. Geen fraai beeld en het geeft me als gemeenteraadslid ook geen prettig gevoel.

Een schrale troost is dat het elders net zo gaat. Kijk maar eens naar de recensie van dit boek over de besluitvorming over de Noord Zuid Lijn in Amsterdam: Draaien, liegen en zwartepieten Het verhaal in Amsterdam is nauwelijks anders, alleen de bedragen zijn veel groter.

Hoewel de bedragen in Groningen niet het niveau van de Noord Zuid Lijn zullen halen, gaat het ook in Groningen hard. Dat komt omdat in de stad niet één, maar drie grote projecten tegelijk plaatsvinden: Forum, Tram en Meerstad. En eigenlijk zou ik vier grote projecten moeten noemen, omdat de aanpak van de Zuidelijke Ringweg de komende jaren ook definitief opgepakt gaat worden.

Hoe moet je hier als lokaal politicus nou mee omgaan? Ik vind het lastig. Ik probeer iedere keer zo oprecht mogelijk op basis van de informatie die ik aangeleverd krijg en op basis van eigen onderzoek tot een afweging te komen. En gedurende proces moet je ook bereid zijn je oordeel bij te stellen. Zo was de VVD ooit voorstander voor de ontwikkeling van de Oostwand van de Grote Markt en het Forum, maar verdween de steun van de VVD toen de invulling van het Forum vaag en volledig gesubsidieerd bleef en de voorspelde bezoekersaantallen volstrekt ongeloofwaardig waren. Een meerderheid in de raad liet zich door deze, in de ogen van de VVD ongeloofwaardige informatie, echter wél overtuigen. Wie het bij het rechte eind heeft kunnen we in de toekomst pas zien, maar het artikel in de Gezinsbode voorspelt vooralsnog niet veel goeds…

Het is van groot belang dat gemeenteraadsleden een weg vinden om op een verantwoordelijke en verstandige manier met grote projecten om te gaan. Een deel van de oplossing is het voorkomen van al te grote projecten. Stap voor stap ontwikkelen zorgt voor veel kleinere en beheersbare risico’s. Een ander deel van de oplossing zie ik in het voorkomen van subsidieblindheid. De Regiotram en het Groninger Forum zijn mede zulke grote projecten geworden omdat er zoveel subsidie voor beschikbaar is. Maar als de lokroep van de subsidie leidt tot veel te grote projecten betaalt de lokale burger alsnog de rekening. Tot slot zullen gemeenteraadsleden veel scherper moeten worden op het depolitiseren van grote besluiten. Juist als projecten groot en complex zijn, moet het primaat van de besluitvorming bij de politiek blijven en niet in handen van een projectbureau komen te liggen.

Grote projecten zullen er echter altijd blijven. De herontwikkeling van de Zuidelijke Ringweg is bijvoorbeeld een project waar we niet omheen kunnen. Maar hoe zorgen we dat we vanaf het begin over de juiste informatie beschikken? Hoe zorgen we dat we niet in een vloed van wensdenken worden meegenomen? En hoe zorgen we dat de projecten binnen de afgesproken budgetten gerealiseerd kunnen worden? Het zijn vragen waar vele lokale en landelijke politici mee worstelen. Een paar suggesties deed ik al in de vorige alinea. Maar het kan ongetwijfeld nog beter. Als u een goede suggestie heeft, laat hem dan achter in de comments. Ik ben zeer geïnteresseerd.

 

12 comments for “Besluitvorming grote projecten

  1. Roeland van der Schaaf
    15 april 2011 at 11:10

    Beste Arno,

    Een opmerkelijk artikel in de gezinsbode inderdaad. Het maakt me erg benieuwd naar de film, maar als ik het artikel lees belooft het niet veel goeds. De stelling dat het Groninger Forum via slinkse machtsppelletjes aan de politiek en de bevolking is opgedrongen, wordt in het artikel onderbouwd door een zeer selectieve weergave van gebeurtenissen en ongefundeerde verdachtmakingen. Ik ben bang dat de film aan heztelfde euvel zal lijden als de meeste documentaires van Michael Moore: ze zijn leuk om naar te kijken, maar bevatten door de eenzijdigheid geen nieuwswaarde (wat Moore betreft zul je dat ook wel met me eens zijn..).

    Overigens deel ik op zich je worsteling over hoe als raadslid politiek grip te houden op grote projecten. De projecten zijn finacieel en organisatorisch complex en hebben een veel langere ontwikkelingsperiode dan de zittingstermijn van menig raadslid. Wie overziet dat allemaal nog? Toch is dat op zich geen reden om grote projecten dan maar niet meer te willen. We moeten wel denken over hoe we als raad daar vervolgens mee omgaan.

    Wat ik wel jammer vind in je blog is dat je er vanuit gaat dat de genoemde film over het Forum het wel bij het rechte eind zal hebben. Op zijn minst zitten er in het artikel een paar grote onjuistheden:

    – Het referendum in 2005 ging wel degelijk over het hele plan voor de Oostzijde inclusief het Forum (ik weet niet of toen die naam al in zwang was – maar daarvoor heete het huis voor Informatie en Geschiedenis). Juist die invulling op de Forumlocatie was in de periode 2002-2005 het belangrijkste onderwerp van de inspraak en participatie. Er is dus geen sparke van dat het Forum in het referendum met opzet is verzwegen o.i.d.

    – De enquete in 2007over de architectuur van het Forum was geen referendum over het al dan niet doorgaan van het plan (dat was er in 2005 al geweest). Dat er geen nul-optie was, was daarom niet meer dan logisch. Op basis van een programma van eisen was een ontwerp gemaakt door zes architecten en daarvoor is onder deskundigen, de bevolking en bezoekers van de stad een enquete gehouden. Dat lijkt me toch iets moois, dat past in het streven naar het betrekken van de bevolking – er kwamen ook veel mensen af op de tenstoonstelling in de Martinikerk. Alleen bij het Waagstraatcomplex (toen het aantal reacties overigens veel lager was) was dit eerder gedaan. Deze enquete wegzetten als “machtstechnolgie” door te stellen dat Stadjres alleen maar selectief mochten meedenken, is pure stemmingmakerij.

    – Dan staan er allemaal verdachtmakingen in over het wegmoffelen van allerlei kosten. Tja.. door dit alleen al te suggeren heeft de film dit doel al bereikt. Politici en ambtenaren zitten weer in het verdachtenbankje. Wellicht zullen we in de film harde bewijzen zien van deze beschuldiging, maar ik vermoed dat het wel weer niet verder zal komen dan ongefundeerde borrelpraat. Iemand zegt wat, dus is het waar. Zo doet de Telegraaf dat ook.

    – Tot slot staat in het artikel in de gezinsbode een merkwaardige beschuldiging naar politici die voor het Forum zijn. Deze zouden zelf nooit in debat willen gaan met tegenstanders over het Forum, maar dit overlaten aan de Forumorganisatie… Iedereen die de Groningse politiek ook maar een beetje heeft gevolgd weet dat dit feitelijk onjuist is.

    Kortom: het belang van huis aan huis bladen (zeker de gezinsbode) mag inderdaad nooit worden onderschat, maar daarmee is nog niet alles wat iemand daar in opschrijft ook waar.

    Groeten,

    Roeland van der Schaaf
    Raadslid PvdA

    • Arno Rutte
      15 april 2011 at 11:47

      Roeland,
      Bedankt voor je uitvoerige reactie. En laat ik één ding duidelijk maken: de angst om over het Forum in debat te gaan heb ik bij de voorstanders van het Forum inderdaad nog niet waargenomen. Er wordt fel gedebatteerd en dat is goed.

      Ten aanzien van je analyse over het referendum ben ik het toch echt niet met je eens. Het klopt dat er in het eerste referendum wel iets is genoemd over een nog op te richten “huis van de geschiedenis” (of iets dergelijks), maar de hoofdmoot bestond uit de vraag of de Oostwand gerenoveerd mocht worden. Bovendien was nog nauwelijks bekend hoe een en ander er uit zou moeten zien. En hoe je het ook wendt of keert: het referendum haalde bij lange na niet de vereiste opkomst om geldig te kunnen zijn.
      In het tweede referendum had een 0 optie niet misstaan. Bovendien is er nu wel erg veel gewicht toegekend aan de stemmen die voor het huidige plan zijn uitgebracht.
      Dat alles neemt natuurlijk niet weg dat het je vrij staat om wél voor de plannen te zijn. Politiek bestaat bij de gratie van meningsverschillen ;-)
      Maar de zorgen over creatief boekhouden die in de film (weliswaar anoniem, maar wel door een ambtenaar gedaan) naar voren komen heb ik toch echt wel. De begroting past precies binnen de door de raad afgesproken kaders, hoewel daarvoor wel een forse reservering uit de resultaten van het parkeerbedrijf van EUR 500.000 per jaar voor nodig was… Ervaring in grote projecten leert echter dat er altijd massale kostenoverschrijdingen zijn. Maar voor het Grote Markt Oostwand en Forum project wordt op een begroting van EUR 170 miljoen een risicoreservering van EUR 7 miljoen aangehouden. Dat is niet erg geloofwaardig. Mocht het allemaal toch binnen de afgesproken budgetten (of met slechts een geringe overschrijding) gerealiseerd kunnen worden, dan zal ik t.z.t. uiteraard ruimhartig een Mea Culpa op dit blog publiceren!

  2. drs.F.C.Vermeer
    15 april 2011 at 13:31

    Als de heer van der Schaaf een kerel is dan dringt hij in de gemeenteraad aan op een Raadsenquete over de hele besluitvorming vanaf het begin over de Oostwand en het Forum dan hoeft hij niet meer bij voortduring deze besluitvorming en plannen te verdedigen.
    Kortom “iederen met de billen bloot”

    • Arno Rutte
      16 april 2011 at 08:29

      drs.F.C.Vermeer,
      Het staat dhr. van der Schaaf vrij om de besluitvorming overal te verdedigen. Ik heb hem leren kennen als een raadslid dat vierkant achter de Forumplannen staat en ze met passie verdedigt. Ik ben het persoonlijk niet met hem eens, dat begrijpt u. Maar zonder tegenstellingen geen politiek.
      De kans dat de voorstanders op dit moment een raadsenquete aanvragen schat ik verder in op 0.

  3. 15 april 2011 at 13:36

    De regiotram, weer een extern bureau wat wordt via een omweg wordt aangestuurd via het OV bureau van Karin dekker heeft beloofd dat het niet duurder zou worden. Echt waar, ze zweren het. Er zijn ook helemaal geen problemen met treinen door de stad, doen ze overal. Ook gebruik maken van bestaand spoor is geen enkel probleem, daarom rijden er ook weers sprinters op het trajes leiden in plaats van ‘lightrail’. En daarom maken die treinen in smalle binnensteden ook zo’n teringherrie, behalve die in Groningen, die gaat heel soepel door de stad. Het schuitendiep is breed genoeg voor een regiotram, geen probleem die bocht, totdat blijkt dat ze er een brug van 60 meter breed overheen moeten leggen en het in feite dempen. Historische stadsgezicht, een fabeltje.

    Ook zullen bouwbedrijven helemaal niet failliet gaan als ze zich hebben misrekend. Dat risico komt helemaal niet voor rekening van de burger.

    Het Groninger forum zal ook binnen budget vallen, de vertraging kost helemaal geen 100.000 euro per maand.

    Buro goudappel Coffent verdient ook helemaal niet veel meer dan de balkendenorm.

    Laten we de Stadspartij nog even aflachen in de raadsvergaderingen om te doen alsof die achterlijk zijn en wij het wel weten.

    Ik ben blij dat de PVV op de achtergrond meeregeerd, anders was die belachelijke BTW verhoging er ook gekomen. Alle BTW naar 10% is veel beter, geen 6 en 19% tarieven meer.

    http://rechten.uvt.nl/boogers/projecten/Hoe%20het%20referendum%20werd%20'gewonnen‘.htm

    De enquette waarop je op een forum gebouw kon stemmen was helemaal niet verkocht aan het publiek als een soort instemmings referendum.

    Dat is politiek, en daar hebben de stadjers op gestemd.

    • Arno Rutte
      16 april 2011 at 08:38

      Willem,
      Welkom op mijn blog! En bedankt voor je uitvoerige bijdrage.
      Een groot deel van je zorgen deel ik, maar ik denk wel dat ik een stukje minder defaitistisch ben dan jij.
      De jaren dat de subsidiemiljoenen in Groningen tegen de plinten klotsten zijn voorbij. De ruimte voor (groot!) wensdenken is voorbij. En de eerste tegenvallers van de grote projecten komen in zicht. Dat zorgt ongetwijfeld voor een andere attitude bij bestuurders en raadsleden. In ieder geval zal ik me daar voor inzetten!
      Vraag blijft staan hoe we beter met grote projecten om kunnen gaan. Sommige projecten, zoals de Zuidelijke Ringweg, laten zich niet klein aanpakken. Heb je daar eventueel ideeën voor?

  4. 15 april 2011 at 15:14

    Beste Arno,

    Ik kan me goed vinden in dit blog. Het is ook precies de reden waarom in november vorig jaar de actiegroep “Burgerinitiatief Groningen” is opgericht: bezorgdheid over de politieke besluitvorming in Groningen.

    Op dit moment ben ik zelf actief bezig om te proberen de gemeenteraad te laten beseffen dat de Regiotram géén verstandige investering is als je wil inzetten op goed openbaar vervoer en een leefbare en duurzame stad en regio. Het beeld dat veel raadsleden van de toekomstige Regiotram hebben strookt niet met de realiteit, maar het is een enorm karwei om dat beeld te corrigeren. Het Projectbureau Regiotram is iedereen al vijf jaar aan het overladen met mooie glossy’s met prachtige ‘artist impressions’ met lachende mensen en bloeiende bomen rondom een tram die probleemloos door de stad rijdt.

    De onderbouwing is echter zwak. Een degelijk onderzoek naar nut en noodzaak is überhaupt niet uitgevoerd. Misschien ook niet verwonderlijk, want dan zou duidelijk worden dat de huidige plannen helemaal geen verbetering zijn. Voorbeeld: er rijdt straks acht keer per uur een tram naar Kardinge, maar de frequentie op buslijn 1 en 2 (Korrewegwijk, De Hoogte) wordt gehalveerd, streeklijnen 40, 42, 61, 65, 161, 163 (Schierexpres!) en 165 worden ingekort tot Kardinge, en inwoners van Beijum, Lewenborg en De Hunze krijgen een extra overstap. Netto is dat absoluut geen verbetering, terwijl het wel enorm veel geld kost. Bovendien heeft men in de exploitatieraming de autonome groei van de reizigersopbrengsten op de “te vertrammen buslijnen” meegeteld als extra inkomsten veroorzaakt door de tram, en dáárdoor komt men tot de wonderlijke conclusie dat een tram goedkoper is in exploitatie. Maar helemaal niemand in de gemeenteraad die het heeft opgemerkt.

    En zo kan ik nog tal van voorbeelden in het dossier Regiotram noemen waar ik mijn bedenkingen heb bij de politieke besluitvorming. Het is echter gemakkelijk om te roepen dat het verkeerd is, dus daarom heb ik zelf (met behulp van diverse OV-deskundigen) een alternatief plan gemaakt dat ik afgelopen woensdag in de commissie Beheer en Verkeer heb toegelicht.* Inclusief uitgebreide financiële onderbouwing. Ik hoop dat we op die manier jullie (dan bedoel ik alle fracties) kunnen helpen met het relativeren van alle kritiekloze rapporten van Projectbureau Regiotram, en jullie te behoeden voor ondoordachte besluiten met verstrekkende financiële gevolgen.

    Want dat is wel de kern van het probleem: alle rapporten die de gemeenteraad krijgt zijn gemaakt door of in opdracht van Projectbureau Regiotram. Dat projectbureau heet overigens al vanaf het begin “Projectbureau Regiotram”, wat al een duidelijke hint is hoe ontvankelijk men was voor alternatieven. De kans dat Projectbureau Regiotram ooit zegt dat de Regiotram geen goed idee is, is vrijwel nihil. De informatievoorziening van de raad is volstrekt eenzijdig, en daar is men zich niet altijd van bewust. En daar ligt de oplossing, zowel bij de Regiotram als de andere grote projecten: mobiliseer kennis uit andere bronnen, bij voorkeur personen die geen financieel belang hebben bij een bepaalde conclusie. Schakel bijvoorbeeld afstudeerders van de Rijksuniversiteit in. Of kijk serieus naar plannen die deskundige burgers aandragen. Wat dat betreft vind ik het bemoedigend dat vrijwel alle raadsfracties hebben aangegeven naar Plan B en mijn opmerkingen over de Regiotram te willen kijken. Nu maar afwachten hoeveel fracties hun toezegging daadwerkelijk nakomen…

    Vriendelijke groet,

    Arthur Kamminga
    Actiegroep “Burgerinitiatief Groningen”
    * Mijn drie minuten inspreektijd in de commissie Beheer en Verkeer: http://www.youtube.com/watch?v=gOMXSv86i6k

    • Arno Rutte
      16 april 2011 at 08:33

      Arthur Kamminga,
      Welkom op mijn blog! En bedankt voor je uitvoerige bijdrage. Het lukt je in ieder geval zeer goed om het “Plan B” voor de tram onder de aandacht te brengen. Ook de VVD kijkt serieus naar dit plan.
      Tegelijkertijd is het ook zo dat de besluitvorming voor de regiotram, tot spijt van de VVD, grotendeels een gepasseerd station is. De eerste twee lijnen zijn met een ruime meerderheid akkoord gegaan in de raad en in de staten, de aanbesteding is in volle gang. Het wordt een hele lastige klus deze olietanker nog te keren, hoeveel goede argumenten daar ook voor zijn. Maar wie weet bestaan wonderen nog? De VVD zal zich in ieder geval in blijven zetten voor goedkopere, effectievere alternatieven die de stad bereikbaar houden en veel minder risico’s opleveren.
      Je verbetersuggestie om als Raad meer tegenspraak te organiseren vind ik een hele goede. De raad moet dit vaker als collectief doen. Want ook als je een grote voorstander bent van bepaalde plannen is het belangrijk open te staan voor tegengeluiden. De tegengeluiden die nu naar voren komen worden georganiseerd door partijen. Daarmee wordt het tegengeluid al snel als “gekleurd” weggezet. Dan moet de raad het maar collectief oppakken.

  5. drs.F.C.Vermeer
    15 april 2011 at 23:38

    Het wordt steeds gekker met het Bestuur en politiek in de stad Groningen.

    Zie http://twitter.com/Karin_Dekker

    Deze dame heeft toch als wethouder enige grote projecten in haar portefeuille.

    • Arno Rutte
      16 april 2011 at 08:41

      drs.F.C.Vermeer,
      Karin Dekker heeft inderdaad de Regiotram in haar portefeuille, evenals de Zuidelijke Ringweg. Ik weet niet zeker op welke tweet u doelt, maar hoezeer mw. Dekker en ik ook van mening verschillen over veel onderwerpen, haar eventuele angst voor muizen maakt haar in mijn ogen niet op voorhand ongeschikt als verantwoordelijke voor grote projecten ;-) Dat wordt pas anders als muizenmanagement tot de benodigde competenties gaat behoren!

  6. Mevrouw Kiki
    27 mei 2011 at 00:33

    Geachte A.Rutte,

    Ik denk dat het ook van belang is dat burgers op de publieke tribune aanwezig zijn.
    Maar de lol is er wel af onder leiding van burgemeester mr. P.Rehwinkel.

    Stadjers mogen zelfs niet klappen vanaf de tribune als een raadslid iets moois zegt.

    En dat herhaaldelijke gekonkel achter gesloten deuren.
    Ook woensdag avond was het weer zo ver.

    Ik had het kennelijk gemist en een grote groep andere bezoekers op de publieke tribune ook.
    Want na het debat over het Forum stond er niets meer op de papieren agenda.
    Toch bleek dat er nog iets door B&W en gemeenteraad, ALWEER IN BESLOTENHEID, besproken moest worden.

    Want ineens blafte burgemeester mr.P. Rehwinkel op zeer onbeschofte en minachtende wijze naar het dralende publiek: “Wilt u weg gaan!!! Wilt u weg gaan!! Het is besloten!”

    Ik had hem willen toe snauwen: “Hé, jij daar, kan het met iets meer fatsoen. Wij zijn burgers van de Stad, en géén vieze vliegen.”

    Gaarne de volgende keer een correctie van u, want wij mogen niet schreeuwen, klappen of hem toespreken.

    En ik al helemaal niet: de komende eeuwen.
    Want die politieke curatele voor onbepaalde tijd naar mij toe, ingesteld sinds Rewinkle, wordt nog steeds niet opgeheven.
    En er is nog geen raadslid geweest die naar mij, laat staan naar deze burgemeester, heeft aangegeven hoe uitermate onredelijk zijn gedrag naar mij is.

    Elke keer als hij het heeft over: “Iedereen hoort hier erbij!”
    Krijg ik jeuk tussen de tenen, van al die makkelijke nep woorden.
    En u?

    Mevrouw Kiki

    • Arno Rutte
      27 mei 2011 at 13:17

      Mevrouw Kiki,
      Ik kan me voorstellen dat het niet mogen klappen en de behandeling achter gesloten deuren niet bijdragen aan uw enthousiasme voor de raadsvergaderingen. Om met dat laatste te beginnen: ik ben zeker geen voorstander van beslotenheid. De beslotenheid van afgelopen woensdag duurde echter maar 30 seconden en was formeel gezien strikt noodzakelijk. Het had met gekonkel niets te maken. Maar een raad die te vaak en te veel in beslotenheid vergadert roept wantrouwen over zich af, dat ben ik volstrekt met u eens. Wat mij betreft gaat de raad veel vaker dan nu over tot openbare behandeling. Daar zal ik mij voor in blijven zetten.
      Dat er op de publieke tribune niet geklapt mag worden is in principe in lijn met het huishoudelijk reglement van de raad. De ene voorzitter gaat hier wat stricter mee om dan de andere, dat klopt. De burgemeester hoort tot de wat strengere categorie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *